ERINDREKAR | seinni hluti

Nú er komið að því að horfa á það sem er framundan vegna þróunar gervigreindar, mögulegum áhrifum og skynsamlegum viðbrögðum, bæði hvað varðar vinnustaði og einstaklinga.

Í fyrri hluta ERINDREKA var fjallað um hvernig gervigreindin hefur þróast á síðustu þremur árum og hvar hún er stödd í dag? Þá liggur við að svara næst spurningunni...

The So What?

Af hverju skiptir það máli?

Við finnum það flest á eigin skinni að hraði framþróunar er að aukast.

Það er hreinlega alltaf eitthvað nýtt að gerast í gervigreindinni. Hjá leiðandi AI löbbum eins og Anthropic, OpenAI og DeepMind er gervigreindin nú farin að skrifa meira og minna þann kóða sem næsta útgáfa hennar byggir á. Hún prófar hann og leiðréttir og bætir frá fyrri útgáfu. Þetta skýrir m.a. þennan mikla hraða.

Hver eru áhrifin af þeirri þróun sem þegar hefur orðið? Þeirri sem lýst var í fyrri hlutanum. Horfum út árið og kannski eitthvað inn á næsta ár.

Vinnustaðir

Langflestir vinnustaðir eru spenntir fyrir tækninni en eru varla byrjaðir, enn fastir í tilraunaverkefnum, hálfkláruðum innleiðingum og komast ekki eða þora ekki áfram.

Hvernig geta þeir komist úr þeirri stöðu og yfir í skynsamlega innleiðingu þvert á starfsemina?

Hvað þarf til að komast áfram? Hvaða gera stjórnendur nú?

#1  Það þarf að vinna heimavinnuna fyrst.

Gamla tuggan er sem sagt í fullu gildi.

Innleiðing gervigreindar stendur og fellur með stefnu, fólki og ferlum.

Í stað þess að troða nýjum verkfærum - hugbúnaði sem nýtir erindreka - inn í gamla ferla þarf að hugsa þá upp á nýtt. Ef mánaðarlegu skýrsluna er nú hægt að framleiða með sjálfvirkum hætti hvenær sem er - sem dæmi - hvaða áhrif hefur það á upplýsingagjöf? Hvernig er best að hátta henni og hvaða færni þarf til að tryggja góða og tímanlega upplýsingagjöf til þeirra sem á henni þurfa að halda.

#2  Búið til öruggt umhverfi og gefið starfsfólki svigrúm til að gera tilraunir með nýja kynslóð hugbúnaðar sem nýtir erindreka, t.d. Claude Cowork og síðar Copilot Cowork sem kemur víst bráðlega.

Valdeflið starfsfólk með fræðslu og þjálfun til að leysa helst erfið og flókin verkefni með aðstoð slíks erindreka-hugbúnaðar. Verkefni sem þau leystu áður í tölvum en við getum nú látið tölvurnar leysa fyrir okkur. En veljið verkefnin vel og vandlega. Tryggið að þau séu mikilvæg og styðji við markmið fyrirtækisins. Við forgangsröðum lausnum þar sem ávinningurinn er mestur.

Ekki bara tjatt! Ef fólkið er enn bara í tjattinu eftir 3-6 mánuði þá þarf að endurskoða nálgunina, veita innblástur og leiða hópinn áfram.

Tjattið var okkur svo eðlislægt en að nýta erindreka er alveg nýtt fyrir okkur. Nýtt 'paradigm' í notkun tölva.

#3  Samhliða þarf að huga að innviðum og gögnum sem styðja við örugga hagnýtingu gervigreindar í starfseminni. Við herðum skrúfurnar og skerpum á stjórnun upplýsinga (e. governance) til að halda uppi röð og reglu og trausti. Við smíðum sveigjanlegt samhæfingarlag fremur en að reiða okkur á eina tækni, einn hest, sem á að leysa öll heimsins vandamál.

Störfin leysast upp og blandast saman!

#4  Störfin á vinnustaðnum eru smám saman að leysast upp og blandast saman. Eins og ísmolar að bráðna og renna saman í einn poll! Þau munu mótast mikið með hliðsjón af því hvaða verkefni erindrekar eru farnir að leysa eða munu leysa. Í stað þess að við séum að vinna alla vinnuna þá höfum við fremur yfirumsjón og getum gert meira en áður.

#5  Og til að þetta gangi upp verðum við að greiða inn á „menningarskuldina“ með því að gefa fólkinu okkar tíma til að læra og þróast yfir í að stýra tækninni fremur en að keppa við hana.

Fólkið og menningin eru nefnilega ekki alltaf að gúddera AI. Og á því þarf að taka. Það kemur alltaf að skuldadögum.

Myndirnar hér eru kannski lýsandi fyrir stemminguna hjá sumum.

Þegar við flýtum okkur að innleiða AI og hugum ekki að fólki og menningu. 

Sitt sýnist hverjum um gervigreindina. En þegar hún er farin að krafsa í og jafnvel taka yfir verkefnin okkar þá getur sumum orðið heitt í hamsi og varnarviðbrögðin taka yfir.

#6  Að lokum verða leiðtogar að þora að setja háleit markmið sem beinlínis neyða þá til að hugsa hlutina upp á nýtt og nýta kraft gervigreindar og erindreka til fulls. Við þurfum í mörgum tilfellum að skilja gömlu taktana eftir og taka upp ný vinnubrögð og þá getur verið vænlegast til árangurs að setja sér markmið sem neyða mann til að endurhugsa hlutina.

Þetta er klárlega langhlaup.

Og það er gott að vera með plan þar sem hugað er að þeim þáttum sem helst styðja við innleiðingu tækninnar. Verkefnin sem bíða stjórnenda vegna innleiðingar gervigreindar eru fjölbreytt og krefjandi. Góða skemmtun!

Verkefnin á borði stjórnenda sem eru að inneiða gervigreind. 

Einstaklingar

Færum umræðuna að einstaklingum, starfsfólkinu.

Getan til að sjálfvirknivæða þekkingarstörf eykst dag frá degi. Einstaklingar, starfsfólk á vinnustöðum, sem hafa sinnt slíkum störfum þurfa hreinlega að endurmeta hvaða virði þeir koma með að borðinu. Helst strax og áður en flóðbylgjan ríður yfir, það er enn tími til stefnu.

AI virðist henta vel í verkefni sem vel menntað og vel launað fólk leysir í dag. Starfsfólk með háskólagráðu og starfsreynslu er berskjaldað þar sem verkefni þeirra á vinnustöðum landsins sem krefjast þekkingar og hugsunar eru að mestu leyst í tölvum. Og nú eru erindrekarnir færir um að leysa mörg af þessum verkefnum og getan eykst hratt.

Forritarar eru kanarífuglinn!

Forritarar eru jafnvel þau fyrstu á vinnumarkaði sem finna raunverulega fyrir þessari þróun en störf þeirra breytast nú hratt. Forritarar nota í auknum mæli gervigreind til að skrifa kóða fyrir sig. Segja má að nýjustu útgáfur Claude Codex og sambærilegra lausna hafa gjörbreytt starfi forritarans. Hann er nú í hlutverki stjórnanda sem setur markmið og sendir erindreka af stað til að skrifa sig í átt að þeim. Svo eru aðrir erindrekar sem yfirfara kóðann og sannreyna hann og enn aðrir sem innleiða kóðann.

Fyrir vikið getur einn forritari gert meira og unnið hraðar.

Þarf þá ekki færri forritara? Eða mun eftirspurnin aukast?

Og hvaða störf verða fyrir áhrifum næst?

Hverjir verða í sporum forritara næst? Eru það bókarar, lögfræðingar eða gagnasérfræðingar?

Við sem vinnum skrifstofustörf erum öll forritarar! Þannig séð. Áhrifin munu koma fram hjá okkur líka.

Ef þú vinnur starfið þitt að mestu leyti í tölvunni og samskipti við annað fólk eru lítil þá ertu líklega á krossgötum. Þú ættir að hugsa þinn gang. Þú hefur alveg tíma því breytingin gerist ekki á einni nóttu. En byrjaðu strax.

Gervigreindin mun valdefla þau sem læra að nota hana en jafnvel grafa undan þeim sem streitast á móti.

Fyrir einstaklinga erum við í raun að tala um nýja nálgun í notkun tölva. Þau sem hafa verið lengi í bransanum og hafa tamið sér ýmsar góðar leiðir til að sinna sínum störfum með aðstoð forrita í tölvum munu þurfa að breyta vinnubrögðum sínum umtalsvert.

#3 The Now What?

Hvað gerum við?

Viðbrögð okkar til að stuðla að því að tæknin veiti okkur vængi - raunverulegt forskot á markaði og skapi okkur tækifæri til að vaxa og dafna.

Ég er í raun þegar byrjaður að svara þessari spurningu í umræðunni hér að ofan. En fjöllum aðeins meira um málið.

Um leið og gervigreindin er að taka yfir stöðluð og endurtekin verkefni sem við leystum áður í tölvum þá gefst svigrúm til að gera meira en áður.

Við setjum stefnuna hærra. Við setjum stefnuna á að fara upp um eitt þrep í virðiskeðjunni, ef svo má að orði komast. Í stað þess að vera sá sem breytir upplýsingum í þekkingu, eins og er hlutskipti margra háskólamennaðra sérfræðinga, þá gætir þú orðið sá sem breytir þekkingu í góðar ákvarðanir. Sem krefst annarar færni.

Upp um eitt skref í virðiskeðjunni.

Við viljum vera þar sem okkar styrkleikar fá að njóta sín.

Og við getum veitt vélunum aðhald í stað þess að keppa við þær.

En við þurfum jafnvel að æfa nýja vöðva til að komast þangað, þá sem við höfum mörg hver verið að vanrækja á vinnumarkaði síðustu áratugi. Vöðva sem gefa okkur forskot á vélarnar.

Við erum komin inn á hið mannleg svið þar sem félagsleg tengsl skipta sköpum, maður er manns gaman og sögur eru sagðar til fylkja fólki um málstaðinn, hver svo sem hann er.

Samkennd, útgeislun, heiðarleiki og djörfung verða taldir lykileiginleikar stjórnenda því starfsfólk mun gera þær kröfur að þeir hafi meira fram að færa en tölvur og hugbúnaðarlausnir.

En við þiggjum aðstoð til að komast þangað, svo mikið er víst. Nýr veruleiki kallar á m.a. þjálfun starfsfólks og endurmat á lykilhæfileikum stjórnenda.

Á vinnustöðum sem vilja skara fram úr verður fjárfest með stefnumiðum hætti í slíkum mannlegum eiginleikum samhliða fjárfestingum í tækni eins og gervigreind.

Það er því verk að vinna!

Horft til 2027+

Endum á þessu. Hvað gerist næst? Horfum fram á veginn til 2027 og jafnvel síðar?

Setjum á okkur neikvæð en mögulega raunsæ gleraugu.

Svo ekki lesa lengra ef þú vilt ekki tapa gleðinni!

#1 Greindarhvellurinn mikli!

Á ensku er talað um Intelligence Explosion þegar gervigreind forritar eða smíðar næstu útgáfu gervigreindar á hraða tölvunnar. Og þar sem þessi nýja útgáfa er greindari en sú fyrri gerir það henni kleift að smíða enn greindari útgáfu af sjálfri sér, aftur á hraða tölvunnar. Og svo koll af kolli. Ef þessari hringrás er hleypt af stað veit enginn hvort það taki hana mínútur, klukkustundir, daga eða vikur að stökkbreytast í eitthvað sem er klárara en við og því erfitt fyrir okkur að höndla.

Munum við missa tökin? Því er erfitt að svara en miðað við yfirlýsingar AI forkólfanna þá er full ástæða til að taka þessari sviðsmynd alvarlega. Og það sem meira er þá eru spár um framvinduna á þessu sviði meira og minna að rætast, við erum á leið!...eins og strætó myndi orða það.

En hvert?

Erum við að búa til 'country of geniuses' eins og Dario Amodei hefur orðað það. Eitthvað sem á eftir að lyfta öllu mannkyni. Eða erum við á leið til helvítis...'This is the road to hell' eins og Chris heitinn Rea myndi orða það. 

Eru AI löbbin að búa til 'Country of geniuses'?

#2 Hrun hagkerfis

Á ensku er talað um Economic Singularity. Einn góðan veðurdag í náinni framtíð, þegar gervigreindin er orðin jafnklár eða klárari en við, verður freistandi að fela henni að leysa stóran hluta þeirra verkefna sem hingað til hafa krafist aðkomu okkar í fjölbreyttum störfum. Oft eru þetta verðmætari störf sem krefjast menntunar og reynslu. Mikill þrýstingur verður á fyrirtæki í samkeppni og fjársveltar opinberar stofnanir að nýta tæknina og spara handtökin. Og mögulega verða ekki til ný störf á sama hraða og því gæti hluti fólks á vinnumarkaði lent í vandræðum og misst vinnuna.

Þegar nægilega stór hluti fólks missir tekjur þá dregst saman eftirspurnin sem fyrirtækin treysta á. Og skatttekjurnar sem ríkið hirðir dragast saman sem aftur dregur úr eftirspurn.

Líklegt er að þessi nýi veruleiki kalli á meiriháttar breytingar á efnahagskerfinu sem við höfum byggt upp og búum við.

#3 Virði og forskot byggir á hinu mannlega

Það verður þó áfram eftirsóknarvert fyrir okkur mannfólkið að skara fram úr og í auknum mæli munum við gera það á grundvelli okkar einstöku mannlegu eiginleika – ekki þegar við reynum að hegða okkur eins og tölvur eða keppa við þær.

Við fjöldaframleiðum greind og beitum erindrekum í stafrænum heimi. Ofgnótt gervigreindar leiðir til verðfalls þeirrar tegundar greindar, hvergi verður skortur á erindrekum sem geta hitt og þetta. Um leið mun virði þeirra starfa sem tölvurnar geta leyst vel hrynja. En virði starfa sem treysta á mannlega eiginleika í raunheimum, fjarri tölvum og erindrekum mun rjúka upp.

Hugsum t.d. um hópefli og leiðtogafærni vs. forritun og grafísk hönnun, sem eru þá dæmi um störf sem eru að miklu leyti unnin í tölvum. Annað hækkar og hitt lækkar. Og við snúum okkur í auknum mæli að þeim verkefnum markaðurinn metur verðmæt. Og menntakerfið bregst við því. Vonandi ekki allt of seint.

Við verðum öll gusumeistarar!

Látum þetta duga af erindrekum í bili. En með sama áframhaldi gæti þriðji hluti hæglega litið dagsins ljós áður en langt um líður.