ERINDREKAR | Fyrri hluti

Geta gervigreindar eykst hratt um þessar mundir. Stökkin eru stærri og koma oftar. Mig sundlaði hreinlega einn góðan veðurdag þegar ég var að reyna að átta mig á stöðu mála. Og ég er eflaust ekki einn um það.

Ein leið, sem hefur reynst mér vel, er að skrifa um málið á íslensku mannamáli og reyna þannig að svara nokkrum spurningum sem á mér brenna.

Byrjum á þessum.

Hvernig hefur gervigreindin þróast á síðustu þremur árum.

Hvar er gervigreindin stödd í dag?

Í hnotskurn

#1 The What? Hvað er í gangi?

Þróun spunagreindar á þremur árum, frá mars ‘23 til mars ‘26.

Hvert er hún komin?

Fyrri hluti tekur á #1.

#2 The So What? Af hverju skiptir það máli?

 Áhrifin á vinnustaði og einstaklinga.

Hvað gerist næst?

#3 The Now What? Hvað gerum við þá?

Aðgerðir sem stuðla að skynsamlegri hagnýtingu gervigreindar, veita fyrirtækjum forskot og skapa einstaklingum tækifæri til að vaxa og dafna.

Seinni hluti fjallar um #2 og #3

Höfundur á góðum degi.

 #1 The What

Frá spunagreind til erindreka á þremur árum

Við miðum við mars 2023 þegar GPT-4 frá OpenAI kom út í ChatGPT og hafði þá náð tökum á íslensku, fyrir utan enskuna. Tæknin hafði þá komið fram nokkrum mánuðum áður með tilkomu ChatGPT sem var auðvitað stóra mómentið fyrir heiminn.

Með þessari nýju tækni - sem við hjá DataLab fórum snemma að kalla spunagreind - má segja að tölvur hafi náð tökum á tungumáli okkar mannanna. Og það leysti úr læðingi tvo eiginleika í fari tölva:

1. Við gátum nú gefið þeim fyrirmæli á okkar eigin tungumáli.
2. Og við fólum þeim að leysa verkefni sem kröfðust hugsunar.

Notagildi tölva tók því stórt stökk strax í upphafi og við tókum tækninni fagnandi. Við notuðum hana til að spinna hinn stafræna þráð í gríð og erg, frá texta og myndefni yfir í kóða, í þjónustum á borð við Claude, Gemini og auðvitað ChatGPT.

“Hugbúnaður sem hugsar!”

sagði einhver og það var ekki fjarri lagi, þótt ekki séu allir sammála því. En vandamálið er að við vitum hreinlega ekki nægilega vel hvernig við sjálf förum að því að hugsa til að fullyrða nokkuð um líkindin. Það sem skiptir kannski mestu máli er afurðin og hún er svo sannarlega sambærileg afurðum mannlegrar hugsunar.

---------

Tæknin þróaðist og geta hennar til að bregðast við fyrirmælum okkar varð meiri. En spunagreindin, í þjónustum á borð við ChatGPT, var eins og andinn í lampanum. Hún lá í dvala þar til við vöktum hana með 'prompti'. Þá var hún úrræðagóð og til í allt!

Nú er tæknin hins vegar að taka á sig nýja mynd. Gervigreind er í dag erindreki (e. agentic AI) sem má lýsa sem hugbúnaði sem framkvæmir aðgerðir fyrir okkar hönd án beinnar aðkomu okkar (e. autonomous operators) fyrir utan að gera fyrirmælin.

Við eru að fara frá aðstoðarmönnum sem eru til taks og til í spjallið þegar kallið kemur YFIR í sjálfstæða erindreka sem leysa fyrir okkur verkefni á meðan við gerum eitthvað annað.

Og um leið verður tæknin nánast ómótstæðileg fyrir aðila í rekstri sem glíma við vaxandi kostnað á flestum sviðum og sjá þarna tækifæri til að gera meira fyrir minna. Fyrirtækin eru nú hvert af öðru að hverfa frá saklausri tilraunastarfsemi yfir í markvissa innleiðingu tækninnar til að láta hana leysa hin ýmsu skrifstofuverkefni sem við leystum áður í tölvum...eða leystum bara alls ekki því það var ekki svigrúm til þess.

Gervigreind hefur á skömmum tíma farið frá því að vera tilraunakennd nýjung á jaðrinum yfir í að vera grunntækni sem samfélög, vinnustaðir og einstaklingar treysta í auknum mæli á.

Í fyrstu snérist þetta mikið um hæfni til að nota tungumálið en í dag er fókusinn að færast yfir á...

“operationally embedded systems capable of autonomous reasoning, multi-step planning, and real world execution”

...eða Agentic AI. Hjá DataLab höfum við notað orðið erindrekar yfir þessa tækni.

Við fórum sem sagt frá ágætum aðstoðarmanni yfir í slík erindreka-kerfi á þremur árum. 

Frá hugbúnaði sem hugsar yfir í hugbúnað sem hugsar og framkvæmir á þremur árum.

Siggi og Ingó smíða erindreka á daginn!

Við látum tölvurnar gera meira!

Í stóra samhenginu má jafnvel segja að við séum að sjá framhald þróunar sem hófst með tilkomu tölva upp úr 1950. Tölvuöldin gekk þá í garð og við hófumst handa við að færa verkefni sem fólk leysti áður með blýanti og blaði í tölvur með tilheyrandi pikki á lyklaborð og síðar klikki á mýs.

Þetta köllum við stafvæðingu sem má lýsa sem undirbúningsskrefi fyrir það næsta sem kalla má snjallvæðingu og er í fókus nú á öld gervigreindar. Þá tökum við verkefni sem voru leyst af fólki í tölvum og felum þau tölvunum að leysa fyrir okkur.

Og það er einmitt það sem erindrekarnir ætla að gera.

Við látum tölvurnar gera meira með aðstoð erindreka.

Um leið víkur eldri hugbúnaður fyrir nýjum hugbúnaði sem er hannaður fyrir spunagreind og erindreka. Þessi nýi hugbúnaður þarf þar að auki nýja tegund tölva sem m.a. NVIDIA framleiðir nú í massavís.

Það er því margt að breytast um þessar mundir og völd og áhrif færast frá eldri kynslóð til nýrrar kynslóðar fyrirtækja sem sáu fyrir og tóku þátt í að búa til þessa framtíð.

Jensen Huang stýrir NVIDIA sem framleiðir tölvur sem eru sérhannaðar til að keyra hugbúnað sem nýtir gervigreind.

Bilið eykst

Bilið á milli þessi sem tæknin er fær um að gera – geta hennar til að leysa verkefni - og hvernig við erum að nota hana í raun er að aukast.

Við náum einfaldlega ekki að halda í við þróunina...enda er gervigreindin farin að þróa næstu endurbættu útgáfu af sér...á hraða tölvunnar.

Það er risastórt skref í þróun tækninnar.

Að senda inn fyrirmæli til gervigreindar eins og ChatGPT og fá til baka svör á formi texta, mynda, kóða o.s.frv. er orðið ansi venjulegt.

“Gervigreindin er ansi sniðug og jafnvel gagnlegur aðstoðarmaður”

...er eitthvað sem amma og afi segja í dag!

Amma og afi kunna líka á gervigreind og eru jafnvel komin lengra en mörg fyrirtæki og stofnanir í nýtingu hennar.

Þrjú ár eru langur tími í gervigreind

2023-2024: ChatGPT og GPT-4. Almenningur fékk aðgang að spunagreind og gat promptað hana og fengið viðbrögð um hæl. En hún var ‘reactive’. Enda kölluðum við það “kvaðningu”. Eins og Alladín í lampanum sem þurfti að vekja.

Stafræn aðstoð til þjónustu reiðubúin en aðallega til að spjalla við og leysa einföld verkefni.

2025: Hraði framfara eykst. Meiri hugsun kemur fram, það kallast ‘reasoning’. Heimurinn fer í auknum mæli að tala um erindreka (e. AI Agents) en áhrif þeirra eru mest í forritun.

Mars 2026:

• Gervigreindin er erindreki (e. agent) sem vinnur í átt að markmiði, t.d. gera tekjuáætlun fyrir næsta ár.
• Hann planar og tekur röð ákvarðana (e. reason and plan multi-step actions) sem færa hann nær markmiðinu.
• Verkefnin geta verið flókin - sífellt flóknari - og erindrekinn nýtir hjálparforrit (e. tools) til að ná markmiði sínu.
• Verkefni sem áður þurftu aðkomu okkar til að veita erindrekum leiðsögn eru nú afgreidd án okkar aðkomu.
• Í stað þess að krefja notanda um skýr fyrirmæli um hvert skref er nú lykilatriði að skilgreina vel markmiðið og tryggja aðgengi að réttum gögnum og hjálparforritum og leyfa svo erindrekum að sjá um að plana og framkvæma röð ákvarðana. Við gerum eitthvað annað á meðan.
• Kerfin samanstanda oft af mörgum erindrekum sem hver um sig hefur sérhæfingu og þeir vinna saman eins og teymi undir leiðsögn stjórnanda. Einn sækir gögn, annar greinir þau, sá þriðji skrifar túlkun í texta, sá fjórði les yfir túlkunina og finnur veikleika, sá fimmti skrifar endurbætta útgáfu, sá sjötti myndskreytir byggt á túlkuninni o.s.frv.
• Gervigreindin hefur aðgang að stýrikerfi tölvunnar og getur framkvæmt margar aðgerðir í röð, eina af annarri, án okkar aðkomu. En alltaf í átt að settu marki.
• Vélbúnaðurinn þróast samhliða, hann á nú að styðja við fjöl-erindreka kerfi sem eru sífellt að pinga gervigreindina / mállíkönin (LLMs).

Framtíðin felst í að nota slíkan hugbúnað og þannig látum við tölvurnar gera meira. Mögulega er Claude Cowork flottasta birtingarmynd slíks hugbúnaðar í dag.

Geta gervigreindar til að leysa flókin verkefni eykst hratt og stökkin eru stærri og koma oftar.

Það er því ekki vænlegt til árangurs að bíða miklu lengur. Nú er góður tími til að hoppa á vagninn, fara í kláfinn, skíðaalyftuna jafnvel, og láta hana flytja sig hærra.

Það er gott að vera komin í lyftuna og láta hana bera sig á toppinn

Hvert fer hún og hvað gerist næst? Og hver verða árhrifin á vinnustaði og einstaklinga?

Ef gervigreindin er þegar farin að búa til næstu útgáfu af sjálfri sér, erum við þá ekki hreinlega búin að missa tökin?

Hvernig geta vinnustaðir komist út úr endalausum tilraunaverkefnum?

Og hvað gerum við þegar tölvurnar eru farnar að taka yfir verkefnin okkar?

Látum það vera umfjöllunarefni næsta hluta að fjalla um þessi málefni.